Het Panopticum, augustus 1915
Het Panopticum was een wassenbeeldenmuseum in Amsterdam, dat bestond van 1882 tot 1919. Het was gevestigd op de bovenverdieping van de panden Amstelstraat 16-18, vanaf het balkon konden bezoekers een blik werpen in de wintertuin van het grote café-restaurant dat zich op de begane grond bevond. Verder kon men zich beneden verpozen in de leeszaal, die aan de straatkant was ingericht.
De collectie van het museum was aanvankelijk nogal internationaal, met wassen beelden van Europese vorsten en andere grootheden als Bismarck, Darwin, Zola, Pasteur en Richard Wagner. Voor het Nederlandse deel werd veelal geput uit de Gouden Eeuw, met een neergeschoten Willem van Oranje, De Ruyter, Hooft, Vondel en Rembrandt, maar er waren ook KNIL-officieren als de generaals Karel van der Heijden, Jan van Swieten en G.M. Verspyck. Ook waren er enkele beeldengroepen ingericht: voor de Oranjeklanten was er een huiselijk tafereel van de koninklijke familie gezellig bijeen in de woonkamer van het paleis Noordeinde en de Marker kamer toonde het minstens zo huiselijk leven van het gewone vissersvolk. Voor de op sensatie beluste bezoekers was er de Gruwelkamer met martelwerktuigen en moordenaars, maar daar moest wel een kwartje extra voor betaald worden.
